Błona śluzowa nosa to pierwsza linia obrony naszego organizmu przed drobnoustrojami i zanieczyszczeniami z powietrza. Gdy jest w dobrej kondycji, jesteśmy mniej narażeni na zakażenia drobnoustrojami. Niestety, jesienią i zimą śluzówka nosa często ulega przesuszeniu, co zwiększa ryzyko infekcji, takich jak zapalenie zatok. Jak temu zapobiec?
Kondycja błony śluzowej nosa a ryzyko infekcji
Błona śluzowa nosa to delikatna warstwa komórek pokryta rzęskami i niewielką ilością wydzieliny. Tworzą one tzw. mechanizm śluzowo-rzęskowy, który nieustannie pracuje, przesuwając zanieczyszczenia w kierunku zewnętrznym, by mogły zostać usunięte. W ten sposób nos stanowi barierę ochronną dla dolnych dróg oddechowych.
Kiedy śluzówka wysycha, np. z powodu suchego powietrza spowodowanego klimatyzacją lub ogrzewaniem, ruchy rzęsek spowalniają, a śluz staje się gęstszy. Zanieczyszczenia zalegają w jamie nosowej, więc bakterie mają dogodnewarunki do namnażania. To pierwszy krok w kierunku infekcji i stanów zapalnych zatok. Dlatego utrzymanie prawidłowego nawilżenia błony śluzowej to podstawa profilaktyki[1].
Jak dbać o błonę śluzową nosa na co dzień?
Zdrowa śluzówka nosa wymaga regularnej pielęgnacji, zwłaszcza w sezonie grzewczym lub podczas przeziębienia. Podstawą jest nawilżanie i oczyszczanie nosa – służą do tego aerozole z wodą morską oraz specjalne preparaty do płukania zatok. W ten sposób usuwamy kurz, alergeny i resztki wydzieliny, a przy tym delikatnie nawilżamy śluzówkę.
Równie ważna jest profilaktyka, czyli utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza w pomieszczeniach – powinna wynosić ok. 40–60%. Pomaga w tym regularne wietrzenie pomieszczeń, a także nawilżacz powietrza. Unikajmy też czynników drażniących, takich jak:
- dym papierosowy,
- kurz,
- smog,
- gwałtowne zmiany temperatury.
Jak skutecznie leczyć zapalenie zatok?
Czasem mimo starań i tak dochodzi do infekcji zatok. Towarzyszący jej obrzęk błony śluzowej blokuje ich ujścia, a wydzielina gęstnieje, co prowadzi do bólu, uczucia ucisku i zatkanego nosa. Dlatego w leczeniu zapalenia zatok bardzo ważne jest utrzymanie drożności dróg oddechowych.
Pomóc w tym mogą m.in. leki ziołowe, takie jak kapsułki zawierające olejki eteryczne:
- eukaliptusowy,
- mirtowy,
- cytrynowy,
- pomarańczowy.
Taka kompozycja wykazuje szereg właściwości – przede wszystkim stymuluje wydzielanie wodnistego płynu w drogach oddechowych, który miesza się z zalegającym śluzem i go rozrzedza. Ułatwia też jego transport poprzez wzmocnienie pracy rzęsek, a do tego działa przeciwzapalnie i odkażająco. Wszystko to sprawia, że olejki eteryczne mogą złagodzić objawy zapalenia zatok, wspomóc organizm w walce z chorobą i skrócić czas jej trwania[2].
Zdrowa błona śluzowa nosa to najlepsza ochrona przed zapaleniem zatok. Regularne nawilżanie, unikanie czynników drażniących i wspieranie jej regeneracjipomagają zachować drożność nosa przez cały rok. Warto zadbać o nią również w trakcie infekcji. Pamiętajmy, że wydzielina zalegająca w zatokach zbyt długo zwiększa ryzyko nadkażenia bakteryjnego, co może zaostrzyć i przedłużyć chorobę. Dlatego w leczeniu priorytetowe jest zachowanie drożności dróg oddechowych i oczyszczanie ich z nadmiaru śluzu.
[1]Bustamante-Marin, XM., Ostrowski, LE. (2017). Cilia and Mucociliary Clearance. Cold Spring Harbor Perspectives in Biology, 9(4): a028241.
[2]Rapiejko P., Talik P., Jurkiewicz D., Nowe możliwości leczenia ostrego zapalenia zatok przynosowych zgodnie z EPOS 2020, Otolaryngologia Polska 2021, 76(1): 29-39.
